Արծվանիկի պոչամբարը գրեթե լցված է․ ի՞նչ է փոխում պատվարի բարձրացման նոր մեթոդը
Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը հայտարարել է, որ Արծվանիկի պոչամբարի պատվարի ամրաշինական աշխատանքների շուրջ 50 տարի կիրառվող մեթոդը փոխվելու է։
Ընկերության փոխանցմամբ՝ փոփոխությունն առաջարկել են պատվարի լայնածավալ մոնիթորինգ իրականացրած միջազգային մասնագետները։ Ըստ ԶՊՄԿ-ի տարածած տեղեկատվության՝ նոր մոտեցումը պետք է բարձրացնի պատվարի կայունությունն ու սեյսմակայունությունը, արագացնի պոչանքի ջրազրկումը և հնարավորություն տա հավաքված ջուրը կրկին օգտագործել տեխնիկական նպատակներով։ Սրանք ընկերության ներկայացրած պնդումներն են։
EcoLur-ի ավելի վաղ հրապարակած՝ ՇՄԱԳ փաստաթղթերից վերցված տվյալները թեմային տալիս են ավելի լայն համատեքստ։ Ըստ այդ հրապարակման՝ 2025 թվականի սկզբին Արծվանիկի պոչամբարում կուտակված էր մոտ 300 մլն խմ պոչանք, մինչդեռ գործող նախագծային ծավալը 325 մլն խմ էր։ Այսինքն՝ այն մոտեցել էր գործող նախագծային տարողության սահմանին։
Ընդլայնման նախագծով նախատեսվում է պոչամբարի տարածքն ավելացնել 233 հեկտարով, ընդհանուր նախագծային տարողությունը հասցնել 538 մլն խմ-ի, իսկ հարավային պատվարի նիշը՝ մոտ 936 մետրից մինչև 985 մետր։ EcoLur-ի ներկայացմամբ՝ լրացուցիչ ծավալը նախատեսված է պոչամբարի շահագործումը շարունակելու համար մինչև հանքավայրի շահագործման գործող իրավունքի ավարտին մոտ ժամանակահատված։
Հետևաբար ընկերության վերջին հայտարարության համատեքստում խոսքը միայն գործող պոչամբարի տեխնիկական մեթոդի փոփոխության մասին չէ․ մեթոդը փոխվում է մի օբյեկտում, որը միաժամանակ նախատեսվում է զգալիորեն ընդլայնել և բարձրացնել։
Սա ինքնին չի նշանակում, որ նոր մեթոդն անվտանգ չէ։ Եթե մասնագիտական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այն մեծացնում է սեյսմակայունությունը և նվազեցնում ռիսկը, փոփոխությունը կարող է հիմնավորված լինել։ Բայց այդ դեպքում հանրային նշանակություն ունի հենց այդ ուսումնասիրության հասանելիությունը։
Ընկերության հաղորդագրություններում խոսվում է միջազգային հեղինակավոր կազմակերպության մասնագետների մասին, սակայն հրապարակված նյութերում կազմակերպության անունը և ամբողջական տեխնիկական եզրակացությունը չեն ներկայացվում։
Ardarutyun.am-ի դիտարկումը
Գլխավոր հարցը «նոր մեթոդը լա՞վ է, թե՞ վատ» չէ․ առանց տեխնիկական փաստաթղթերի դա պատասխանատու կերպով գնահատել հնարավոր չէ։ Հարցն այն է՝ եթե բարձր ռիսկային ենթակառուցվածքի նախագծային տարողությունը հասցվում է 538 մլն խմ-ի և պատվարը զգալիորեն բարձրացվում է, արդյո՞ք անվտանգության հիմնական ուսումնասիրությունները պետք է հասանելի լինեն հանրությանը։
Մեր գնահատմամբ՝ առնվազն պետք է հրապարակվեն փորձագիտական կազմակերպության անունը, ուսումնասիրության հիմնական մեթոդաբանությունը, սեյսմիկ կայունության եզրակացությունը, նոր ու նախկին մեթոդների համեմատությունը և արտակարգ իրավիճակի դեպքում վտանգի գոտու քարտեզը։ Միայն դրանից հետո հնարավոր կլինի գնահատել գլխավոր պնդումը՝ նոր մեթոդն իսկապե՞ս նվազեցնում է ռիսկը այն պայմաններում, երբ պոչամբարի նախագծային ծավալը մեծանում է։
Աղբյուրներ՝ ԶՊՄԿ-ի տարածած հաղորդագրություն, EcoLur-ի հրապարակած ՇՄԱԳ տվյալներ։
Գլխավոր լուսանկար՝ Ivan Bandura / Unsplash (թեմատիկ պատկեր)։