Տնտեսությունն աճում է 7.3 տոկոսով․ իսկ ի՞նչ է աճում իրականում

Հայաստանի տնտեսական ակտիվությունը 2026 թվականի հունվար–օգոստոսին աճել է 7.3 տոկոսով։ Թիվը բարձր է, բայց տնտեսության վիճակը միայն մեկ ցուցանիշով գնահատելը կարող է թերի պատկեր ստեղծել։

Աճի կառուցվածքում մեծ տարբերություններ կան։ Շինարարությունն աճել է 24.7, ծառայությունները՝ 12.8, արդյունաբերությունը՝ 7.4 տոկոսով։ Մինչդեռ առևտրի աճը կազմել է ընդամենը 0.7 տոկոս, արտահանումը նվազել է 6.5 տոկոսով, իսկ ներմուծումն աճել՝ 9.3 տոկոսով։

Հետևաբար հիմնական հարցը ոչ թե այն է՝ Հայաստանի տնտեսությունն աճո՞ւմ է։ Աճում է։

Ավելի կարևոր հարցն է՝ ինչի՞ հաշվին է այն աճում և այսօրվա աճից որքանն է ստեղծում վաղվա տնտեսական կարողությունը։

Շինարարությունը՝ աճի առաջատար

Առաջին ութ ամիսներին շինարարության ծավալն աճել է 24.7 տոկոսով՝ հասնելով շուրջ 472 մլրդ դրամի։ Սա հիմնական ոլորտների մեջ ամենաբարձր աճն է։

Շինարարության ընդլայնումը ստեղծում է աշխատատեղեր և պահանջարկ՝ շինանյութերի, տրանսպորտի ու ծառայությունների նկատմամբ։ Սակայն երկարաժամկետ տնտեսական ազդեցության համար էական է նաև, թե ինչ է կառուցվում։

Բնակարանաշինությունը, ճանապարհը, դպրոցը, արտադրական ձեռնարկությունը կամ էներգետիկ ենթակառուցվածքը վիճակագրության մեջ կարող են նույն ոլորտի աճ ապահովել, բայց տնտեսության ապագա արտադրողականության վրա դրանց ազդեցությունը տարբեր է։

Եթե ներդրումների զգալի մասը վերածվում է արտադրական և տնտեսական ենթակառուցվածքի, այսօրվա շինարարական աճը կարող է մեծացնել նաև վաղվա արտադրական ներուժը։ Եթե գերակշռում է բնակարանաշինությունը, կապը երկարաժամկետ արտադրողականության հետ ավելի թույլ է։

Ծառայություններն աճում են, բայց կարևոր է՝ որոնք

Ծառայությունների ոլորտը, առանց առևտրի, ութ ամսում աճել է 12.8 տոկոսով և գերազանցել 3 տրլն դրամը։

Սակայն ՏՏ ծառայությունը, ֆինանսական գործունեությունը, զբոսաշրջությունը, խաղային ոլորտը կամ ներքին սպառման ծառայությունները տնտեսական զարգացման տեսանկյունից նույն ազդեցությունը չունեն։

Այստեղ կարևոր ցուցանիշը միայն ոլորտի ընդհանուր աճը չէ։ Պետք է հասկանալ նաև, թե դրա որ մասն է ստեղծվում բարձր արտադրողականությամբ և արտահանվող ծառայությունների հաշվին։

Արդյունաբերությունը․ դրական ութ ամիս, բացասական օգոստոս

Հունվար–օգոստոսին արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը տարեկան կտրվածքով աճել է 7.4 տոկոսով։

Սակայն օգոստոսին նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ արձանագրվել է 4.3 տոկոս անկում։

Մեկ ամսվա ցուցանիշը դեռ բավարար չէ արդյունաբերության ընդհանուր շրջադարձի մասին եզրակացության համար։ Բայց այն արդեն ցուցանիշ է, որին անհրաժեշտ է հետևել առաջիկա ամիսներին։

Եթե անկումը շարունակվի, ութամսյա դրական արդյունքը կարող է թաքցնել տարվա երկրորդ կեսին ձևավորվող ավելի թույլ միտումը։

Արտաքին առևտրի աճը հիմնականում ներմուծման հաշվին է

Հունվար–օգոստոսին Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունն աճել է 3.2 տոկոսով և կազմել շուրջ 13.3 մլրդ դոլար։

Սակայն այստեղ ընդհանուր աճի թիվը հատկապես զգույշ մեկնաբանության կարիք ունի։

Արտահանումը նվազել է 6.5 տոկոսով՝ մինչև մոտ 4.62 մլրդ դոլար, իսկ ներմուծումն աճել է 9.3 տոկոսով՝ մինչև մոտ 8.65 մլրդ դոլար։

Այսինքն՝ արտաքին առևտրի ընդլայնումը չի նշանակում, որ Հայաստանն ավելի շատ է վաճառում արտաքին շուկաներում։ Ընդհակառակը՝ արտահանման արժեքը նվազել է, իսկ ներմուծումը՝ աճել։

Փոքր և բաց տնտեսության համար սա կարևոր կառուցվածքային հարց է։ Երկարաժամկետ կայուն աճը դժվար է ապահովել միայն ներքին պահանջարկի, շինարարության և ներմուծման ընդլայնմամբ։ Անհրաժեշտ է նաև արտաքին շուկաներում մրցունակ արտադրանքի և ծառայությունների աճ։

Առևտուրը գրեթե չի աճել

Առևտրի շրջանառության աճն առաջին ութ ամիսներին կազմել է ընդամենը 0.7 տոկոս, իսկ միայն օգոստոսին՝ 0.1 տոկոս։

Սա կտրուկ հակադրվում է շինարարության և ծառայությունների բարձր աճին և ևս մեկ անգամ ցույց տալիս, որ 7.3 տոկոս տնտեսական ակտիվությունը տնտեսության բոլոր հատվածներում հավասարաչափ չի բաշխվում։

Առևտրի թույլ դինամիկան ինքնին դեռ չի նշանակում բնակչության սպառման անկում։ Դրա համար անհրաժեշտ է այն համադրել իրական աշխատավարձերի, մանրածախ առևտրի, վարկավորման և տնային տնտեսությունների ծախսերի հետ։

Աճի տեմպը դանդաղե՞լ է

Ութ ամսվա կուտակային 7.3 տոկոսի կողքին կարևոր է նաև վերջին ամսվա ցուցանիշը։

Օգոստոսին տնտեսական ակտիվությունը նախորդ տարվա օգոստոսի համեմատ աճել է 5.2 տոկոսով։

Այսինքն՝ տնտեսությունը շարունակում է աճել, սակայն վերջին ամսվա տեմպն արդեն ավելի ցածր է ութամսյա կուտակային ցուցանիշից։

Մեկ ամսով դեռ հնարավոր չէ հաստատել կայուն դանդաղում։ Հաջորդ ամիսների տվյալները ցույց կտան՝ սա ժամանակավոր տատանում է, թե նոր միտում։

7.3 տոկոս աճը քաղաքացին ինչպե՞ս է զգում

Տնտեսական ակտիվության բարձր ցուցանիշը ինքնաբերաբար չի նշանակում նույն չափով կենսամակարդակի բարձրացում։

Առաջին ութ ամիսներին սպառողական գները նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ բարձրացել են մոտ 4.5 տոկոսով։ Հետևաբար անվանական աշխատավարձերի փոփոխությունը պետք է համադրել գնաճի հետ՝ իրական գնողունակությունը գնահատելու համար։

Նույնը վերաբերում է ամբողջ տնտեսությանը։ Աճի որակը հասկանալու համար անհրաժեշտ է հետևել ոչ միայն տնտեսական ակտիվությանը, այլև աշխատանքի արտադրողականությանը, զբաղվածությանը, իրական եկամուտներին և արտահանմանը։

Ոչ միայն որքան, այլև՝ ինչպես ենք աճում

7.3 տոկոս տնտեսական ակտիվության աճը իրական և նշանակալի ցուցանիշ է։ Այն անտեսելը կամ «ոչ իրական աճ» անվանելը տվյալներով հիմնավորված չէր լինի։

Բայց նույնքան սխալ կլինի այդ թիվը դիտարկել որպես տնտեսության առողջության ամբողջական գնահատական։

Այս պահին պատկերը հետևյալն է․

Շինարարություն՝ +24.7%
Ծառայություններ՝ +12.8%
Արդյունաբերություն՝ +7.4%
Առևտուր՝ +0.7%
Արտահանում՝ −6.5%
Ներմուծում՝ +9.3%

Այս թվերի համադրությունից Հայաստանի տնտեսության համար ավելի կարևոր հարց է առաջանում, քան պարզապես «որքան աճեցինք»։

Այսօրվա աճից որքանն է վաղը վերածվելու ավելի բարձր արտադրողականության, մրցունակ արտահանման, տեխնոլոգիական զարգացման և քաղաքացիների իրական եկամուտների աճի։

Հենց այդ արդյունքներով պետք է գնահատել տնտեսական աճի որակը։