Իրանին TRIPP-ի հարցում հավաստիացումները բավարար չեն․ Ղոլիփուրը խոսում է երաշխիքների անհրաժեշտության մասին

Իրանի համար Հայաստանի հավաստիացումները, որ TRIPP նախագիծը չի օգտագործվի Թեհրանի դեմ, կարևոր են, սակայն անհրաժեշտ են նաև գործնական երաշխիքներ։

Այս տեսակետն է հայտնել Թեհրանում գործող Քաղաքական և միջազգային հետազոտությունների ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն, նախկին դիվանագետ Ալիռեզա Խոդա Ղոլիփուրը՝ անդրադառնալով Սյունիքում նախատեսվող նախագծին։

Ղոլիփուրի գնահատմամբ՝ Իրանը սկզբունքորեն դեմ չէ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների զարգացմանը։ Նոր ճանապարհները կարող են նպաստել առևտրին և տնտեսական զարգացմանը։ Մտահոգությունը, ըստ նրա, առաջանում է այն դեպքում, երբ ենթակառուցվածքային նախագիծը կարող է ձեռք բերել աշխարհաքաղաքական կամ անվտանգային նշանակություն և օգտագործվել Իրանի շահերի դեմ։

Ի՞նչ երաշխիք է ակնկալում Թեհրանը

Ղոլիփուրը նշում է, որ հայկական իշխանությունները բազմիցս հավաստիացրել են՝ Հայաստանի տարածքը չի օգտագործվի Իրանի դեմ։ Նա դրական է գնահատում այդ դիրքորոշումը, սակայն կարծում է, որ քաղաքական հավաստիացումներին պետք է ավելանան համապատասխան երաշխիքներ։

Փորձագետը չի հստակեցնում դրանց ձևը։ Հետևաբար բաց է մնում՝ խոսքը միջպետական փաստաթղթի՞, TRIPP-ի կառավարման պայմաններում ամրագրվող սահմանափակումների՞, անվտանգության հատուկ մեխանիզմի՞, թե այլ լուծման մասին է։

Այս կետում կարևոր է տարբերակել փորձագետի գնահատականը Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումից։

Հայաստանում Իրանի դեսպան Խալիլ Շիրղոլամին հրապարակայնորեն հայտարարել է, որ Թեհրանը TRIPP-ին առարկելու պատճառ չի տեսնում, եթե պահպանվեն Հայաստանի ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը, չփոխվեն տարածաշրջանի սահմանները և նախագիծը չհանգեցնի ԱՄՆ ռազմական կամ անվտանգային ներկայության։

Այսպիսով, Ղոլիփուրի տեսակետը հիմնական ուղղություններով համընկնում է պաշտոնական Թեհրանի հրապարակային դիրքորոշման հետ, սակայն երաշխիքների անհրաժեշտության մասին նրա ձևակերպումը պետք է ներկայացնել որպես հեղինակի գնահատական, ոչ Իրանի կառավարության կողմից ներկայացված նոր պաշտոնական պահանջ։

Իրանի համար կարևոր է նաև տարածաշրջանային հավասարակշռությունը

Ղոլիփուրն ուշադրություն է հրավիրում ևս մեկ հանգամանքի։ Նրա կարծիքով՝ տարածաշրջանային նոր ճանապարհները պետք է լրացնեն արդեն գոյություն ունեցող հաղորդակցությունները, այլ ոչ դրանք փոխարինեն կամ որևէ երկրի դուրս մղեն տարանցիկ համակարգից։

Այդ տրամաբանությամբ նա TRIPP-ը դիտարկում է նաև Իրանի տարածաշրջանային դիրքի տեսանկյունից։ Նրա մտահոգությունն այն է, որ նոր երթուղին ապագայում չդառնա Իրանի տարանցիկ նշանակությունը նվազեցնող աշխարհաքաղաքական գործիք։

Սա նույնպես փորձագիտական գնահատական է։ Առայժմ հրապարակված փաստաթղթերից չի հետևում, որ TRIPP-ի հայտարարված նպատակը Իրանի մեկուսացումն է։

Ի՞նչ է նախատեսում հրապարակված շրջանակը

Հայկական կողմը հայտարարել է, որ TRIPP-ի շրջանակում Հայաստանի ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունն ու իրավազորությունը չեն սահմանափակվելու։

Հրապարակված Հայաստան–ԱՄՆ շրջանակով Հայաստանի պետական մարմինները պահպանում են սահմանային և մաքսային վերահսկողության, իրավապահ գործառույթների և Հայաստանի տարածքում գործող իրավական ռեժիմի նկատմամբ իրենց լիազորությունները։

Սակայն իրանական մտահոգության մյուս մասը վերաբերում է ոչ միայն Հայաստանի իրավազորությանը, այլև ապագա ենթակառուցվածքների գործնական կառավարմանը և ամերիկյան կառույցների հնարավոր դերակատարությանը։

Հենց այստեղ էլ մնում է հիմնական բաց հարցը․ ինչպիսի՞ մեխանիզմ կարող է միաժամանակ ապահովել Հայաստանի ինքնիշխան որոշումների իրավունքը, TRIPP-ի միջազգային ներդրումային մոդելը և Իրանի անվտանգային մտահոգությունների փարատումը։

Աղբյուր՝ NEWS.am / Ալիռեզա Խոդա Ղոլիփուր

TRIPP-ի հնարավոր աշխարհաքաղաքական և հակաիրանական հետևանքների վերաբերյալ պնդումները Ալիռեզա Խոդա Ղոլիփուրի գնահատականներն են։ Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումը նյութում առանձնացված է փորձագետի տեսակետից և ներկայացված է Հայաստանում Իրանի դեսպանի հրապարակային հայտարարությունների հիման վրա։