Պրոֆեսիոնալ բանակը միայն պայմանագրային զինվոր չէ․ Էդուարդ Առաքելյան
Հայաստանի զինված ուժերի անցումը ավելի արհեստավարժ մոդելի չի կարող սահմանափակվել միայն պայմանագրային զինծառայողների թվի ավելացմամբ։ Ժողովրդավարության և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի փորձագետ, ռազմական վերլուծաբան Էդուարդ Առաքելյանը, անդրադառնալով ՀՀ ԶՈւ 2024–2035 թվականների կերպափոխման հայեցակարգին, ուշադրություն է հրավիրում բանակի կառավարման, պատրաստության և կադրային համակարգերի միաժամանակյա փոփոխության անհրաժեշտության վրա։
Առաքելյանի գնահատմամբ՝ պայմանագրային ծառայությունն ինքնին դեռևս պրոֆեսիոնալ բանակ չի ստեղծում։ Արհեստավարժացումը պետք է ուղեկցվի զինծառայողների պատրաստության որակի բարձրացմամբ, կառավարման նոր մշակույթի ձևավորմամբ, սերժանտական ինստիտուտի զարգացմամբ և ժամանակակից սպառազինության ու տեխնոլոգիաների արդյունավետ կիրառմամբ։
Այս հարցն առավել արդիական է դարձել պարտադիր զինվորական ծառայության ժամկետը 24 ամսից 18 ամիս կրճատելու պայմաններում։ Պաշտոնական հիմնավորման համաձայն՝ ծառայության ժամկետի կրճատումը հնարավոր է դարձել պայմանագրային ծառայության ընդլայնմանն ուղղված ծրագրերի շնորհիվ։ Այդ ուղղությամբ նշվում են «Պաշտպան հայրենյաց» ծրագիրը, արհեստավարժ սերժանտական համակարգը և զինծառայողների ատեստավորման համակարգը։
Առաքելյանը, սակայն, մատնանշում է ռիսկը, որ ավելի կարճ ժամկետային ծառայությունը առանց պատրաստության ինտենսիվության բարձրացման կարող է նեղացնել զինվորի լիարժեք պատրաստման հնարավորությունը։
Սերժանտը պետք է ոչ միայն կոչում ունենա, այլև որոշում կայացնելու հնարավորություն
Վերլուծաբանի առանձնացրած առանցքային խնդիրներից մեկը սերժանտական ինստիտուտի իրական կայացումն է։
ՀՀ ԶՈւ կերպափոխման հայեցակարգով նախատեսված է ներդնել առաջադրանքների սահմանման միջոցով կառավարման՝ Mission Command-ի սկզբունքը։ Այս մոդելում ստորադաս հրամանատարին տրվում է ոչ միայն առաջադրանք, այլև որոշակի ինքնուրույնություն՝ իրավիճակից ելնելով որոշումներ կայացնելու համար։
Առաքելյանի գնահատմամբ՝ հետխորհրդային բանակներին բնորոշ խիստ ուղղահայաց կառավարման մշակույթը կարող է դառնալ այս փոփոխության հիմնական խոչընդոտներից մեկը։ Սերժանտական ինստիտուտը չի կայանա միայն նոր հաստիքներով կամ կոչումներով, եթե կրտսեր հրամանատարները չունենան իրական պատասխանատվություն և մարտավարական ինքնուրույնություն։
Հատկանշական է, որ սերժանտական կազմի և կրտսեր հրամանատարների պատրաստումը ներկայում նաև Հայաստանի և ԱՄՆ-ի պաշտպանական համագործակցության ուղղություններից է։
Պահեստազորը՝ ոչ թե պարզապես հավաքների մասնակից
Մյուս կարևոր ուղղությունը պահեստազորի պատրաստությունն է։
Առաքելյանն առաջարկում է հրաժարվել հավաքների նկատմամբ ձևական մոտեցումից և պահեստազորայիններին պատրաստել կոնկրետ ռազմական մասնագիտությունների ու ստորաբաժանումների պահանջներին համապատասխան։
Նրա առաջարկներից է նաև նախկինում ծառայած քաղաքացիների համար որոշակի փուլում 6 ամսից մինչև մեկ տարի ժամկետով պայմանագրերի կիրառումը՝ հնարավոր կադրային պակասը լրացնելու և ակտիվ պահեստազոր ձևավորելու նպատակով։
Կանանց ներգրավումը՝ ըստ բանակի իրական պահանջների
Առաքելյանն առանձին անդրադառնում է նաև կանանց մասնակցությանը զինված ուժերում։ Նրա մոտեցմամբ՝ այն պետք է դիտարկել առաջին հերթին որպես կադրային ներուժի ընդլայնման միջոց, այլ ոչ թե ձևական ցուցանիշ։
Ժամանակակից բանակում կանանց ներգրավման լայն հնարավորություն կա հատկապես ԱԹՍ-ների կառավարման, ՀՕՊ-ի, կիբեռանվտանգության, հետախուզության, բժշկական, վերլուծական և թիկունքային մասնագիտություններում։
Ի՞նչ է առաջարկում փորձագետը
Առաքելյանի առաջարկների առանցքում են ԶՈւ բարեփոխումների համար հստակ ճանապարհային քարտեզի և չափելի ցուցանիշների սահմանումը, պահեստազորի նպատակային պատրաստումը, կարճաժամկետ պայմանագրերի հնարավոր կիրառումը և փորձնական ստորաբաժանումների ստեղծումը, որտեղ սերժանտները կունենան իրական մարտավարական ինքնուրույնություն։
Վերլուծաբանի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Հայաստանի համար առավել իրատեսական կարող է լինել խառը համակարգը՝ արհեստավարժ հիմնական կազմով, պարտադիր զինծառայությամբ և պատրաստված պահեստազորով։
Այս մոտեցման տրամաբանությամբ՝ պրոֆեսիոնալ բանակի չափանիշը միայն պայմանագրային զինծառայողների քանակը չէ։ Որոշիչը ամբողջ համակարգի կարողությունն է՝ պատրաստել զինվորին, լիազորել կրտսեր հրամանատարին, պահպանել պատրաստված պահեստազոր և արագ որոշումներ ընդունել ժամանակակից պատերազմի պայմաններում։
Աղբյուր՝ CivilNet / Էդուարդ Առաքելյան
Նյութը պատրաստվել է Էդուարդ Առաքելյանի «Անցում արհեստավարժ բանակի․ ՀՀ ԶՈւ կերպափոխման հայեցակարգի հիմնական մարտահրավերներն ու անհրաժեշտ քայլերը» հոդվածի հիման վրա։ Փորձագիտական գնահատականները պատկանում են հեղինակին։