Երեք կողմ, մեկ ճանապարհ, տարբեր նպատակներ․ ի՞նչ է որոշելու TRIPP-ի իրական բովանդակությունը
TRIPP նախագիծը միայն ճանապարհի կամ երկաթուղու կառուցման հարց չէ։ Այն աստիճանաբար դառնում է Հայաստանի, Ադրբեջանի և Միացյալ Նահանգների տարբեր քաղաքական ու տնտեսական նպատակների հատման կետ։
«Առավոտ» օրաթերթում հրապարակված վերլուծության հեղինակ Էմմա Գաբրիելյանն առանձնացնում է նախագծի երեք հիմնական շահառուների նպատակները։
Հայաստանի իշխանությունը TRIPP-ը ներկայացնում է որպես հաղորդակցությունների ապաշրջափակման, տնտեսական զարգացման և տարածաշրջանային տարանցիկ ուղիներում Հայաստանի դերի մեծացման հնարավորություն։ Հայաստանի համար առանցքային պայմանը երկրի ինքնիշխանության և իրավազորության պահպանումն է։
Ադրբեջանի առաջնահերթությունը Նախիջևանի հետ արագ և արդյունավետ հաղորդակցության ապահովումն է։ Միաժամանակ Բաքուն շարունակում է խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը կապել Հայաստանի Սահմանադրության վերաբերյալ իր պահանջների հետ։ Հեղինակի գնահատմամբ՝ այս հանգամանքը կարող է TRIPP-ը վերածել ոչ միայն համագործակցության հնարավորության, այլև բանակցային ճնշման լրացուցիչ գործիքի։
Միացյալ Նահանգները նախագիծը դիտարկում է տարածաշրջանային առևտրի, փոխկապակցվածության և ավելի լայն ռազմավարական ներկայության համատեքստում։ Այդ պատճառով TRIPP-ը կարող է կապել ոչ միայն Հայաստանն ու Ադրբեջանը, այլ նաև Կենտրոնական Ասիան, Հարավային Կովկասը և եվրոպական շուկաները։
Վերլուծության առանցքային եզրակացությունն այն է, որ նախագծի իրական նշանակությունը որոշվելու է ոչ այնքան ճանապարհի կառուցմամբ, որքան դրա աշխատանքի պայմաններով։
Հայաստանի համար կարևոր հարցերն են՝
- ի՞նչ իրավական ռեժիմով է գործելու ճանապարհը,
- ո՞վ է իրականացնելու վերահսկողությունն ու կառավարումը,
- ապահովվելո՞ւ է արդյոք փոխադարձությունը հայկական բեռների և քաղաքացիների համար,
- տնտեսական ի՞նչ եկամուտ է ստանալու Հայաստանը,
- և ի՞նչ երաշխիքներ է ստանձնելու Միացյալ Նահանգները։
Ինչու է սա կարևոր
TRIPP-ը Հայաստանի համար կարող է դառնալ տարածաշրջանային մեկուսացումը նվազեցնելու, ներդրումներ ներգրավելու և տարանցիկ հանգույց դառնալու հնարավորություն։
Սակայն այդ արդյունքն ինքնաբերաբար չի բխում նախագծի իրականացումից։ Եթե իրավական, տնտեսական և անվտանգային պայմանները հստակ չսահմանվեն, ենթակառուցվածքային նախաձեռնությունը կարող է նաև վերածվել քաղաքական նոր պահանջների ու կախվածությունների աղբյուրի։
Հետևաբար գլխավոր հարցը ոչ թե միայն այն է, թե արդյոք ճանապարհը կկառուցվի, այլ՝ ինչ պայմաններով է այն գործելու և ինչ երկարաժամկետ արդյունք է տալու Հայաստանին։
Հեղինակ՝ Էմմա Գաբրիելյան
Սկզբնաղբյուր՝ «Առավոտ» օրաթերթ, 16 սեպտեմբերի 2026