ԿԲ-ն բարձրացրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը․ ի՞նչ է փոխվում քաղաքացու համար
Հայաստանի կենտրոնական բանկը սեպտեմբերի 15-ին դրամավարկային քաղաքականության տոկոսադրույքը՝ հանրային խոսքում առավել հաճախ անվանվող վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը, բարձրացրել է 0.25 տոկոսային կետով՝ 6.5%-ից հասցնելով 6.75%-ի։
ԿԲ-ի որոշման նպատակը տնտեսությունում աճող պահանջարկի և գնաճային ճնշումների զսպումն է։ Օգոստոսին Հայաստանում տարեկան գնաճը կազմել է 4.4%, իսկ բազային գնաճը՝ 4.8%՝ գերազանցելով ԿԲ-ի 3% թիրախը։
Քաղաքացու համար, սակայն, գլխավոր հարցն ավելի գործնական է․ արդյո՞ք որոշումից հետո վարկերն անմիջապես թանկանալու են, ավանդները՝ ավելի շահավետ դառնալու, իսկ գների աճը՝ կանգնելու։
Կարճ պատասխանը՝ ոչ անմիջապես և ոչ բոլորի համար նույն կերպ։
Գործող վարկի ամսական վճարը կփոխվի՞
Եթե վարկը տրամադրվել է ամբողջ ժամկետի համար ամրագրված տոկոսադրույքով, ԿԲ-ի որոշումը սովորաբար չի փոխում պայմանագրով սահմանված տոկոսը կամ ամսական վճարը։
Այլ է փոփոխական տոկոսադրույքով վարկերի դեպքում։ Եթե պայմանագրով տոկոսադրույքը պարբերաբար վերանայվում է՝ կապված որևէ շուկայական ցուցիչի հետ, հաջորդ վերահաշվարկի ժամանակ վճարը կարող է բարձրանալ։ Դա կախված է կոնկրետ պայմանագրից և չի կատարվում միայն ԿԲ-ի որոշման հիման վրա։
Հետևաբար գործող վարկ ունեցող քաղաքացին պետք է ստուգի՝ պայմանագրում տոկոսադրույքը նշվա՞ծ է որպես հաստատուն, թե՞ փոփոխական, և երբ է նախատեսված դրա հաջորդ վերանայումը։
Նոր վարկերը կթանկանա՞ն
ԿԲ-ի տոկոսադրույքի բարձրացումը կարող է աստիճանաբար մեծացնել բանկերի համար դրամային միջոցների արժեքը։ Եթե տոկոսադրույքների բարձրացման փուլը շարունակվի, դա կարող է անդրադառնալ նոր սպառողական, բիզնես և հիփոթեքային վարկերի պայմանների վրա։
Սակայն 0.25 տոկոսային կետով մեկ բարձրացումը չի նշանակում, որ բոլոր բանկերն անմիջապես նույն չափով կբարձրացնեն բոլոր վարկերի տոկոսները։ Բանկերի առաջարկների վրա ազդում են նաև ավանդների արժեքը, մրցակցությունը, վարկառուի ռիսկայնությունը, գրավը և վարկի ժամկետը։
ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը նույնպես նշել է, որ ԿԲ-ի տոկոսադրույքի փոփոխությունը բանկային տոկոսների անհապաղ բարձրացում չի նշանակում։ Վարկերի տոկոսների ավելի նկատելի աճ հնարավոր է, եթե խստացման գործընթացը շարունակվի, և գնաճային ճնշումը ժամանակավոր չլինի։
Ի՞նչ կլինի հիփոթեքային վարկերի հետ
Գործող հիփոթեքային վարկերի դեպքում նույնպես որոշիչը պայմանագիրն է։
- Ամրագրված տոկոսադրույքով հիփոթեքի վճարը միայն ԿԲ-ի որոշման պատճառով չպետք է փոխվի։
- Փոփոխական տոկոսադրույքով հիփոթեքի վճարը կարող է փոխվել հաջորդ վերահաշվարկի ժամանակ։
- Նոր հիփոթեքային վարկերի տոկոսները կարող են աստիճանաբար բարձրանալ, եթե բանկերի ֆինանսավորման ընդհանուր արժեքն աճի։
Նոր վարկ վերցնել պատրաստվող քաղաքացիների համար կարևոր է համեմատել ոչ միայն գովազդվող տոկոսը, այլև տարեկան փաստացի տոկոսադրույքը, սպասարկման վճարները և տոկոսադրույքի փոփոխման պայմանները։
Ավանդների տոկոսները կբարձրանա՞ն
ԿԲ-ի տոկոսադրույքի բարձրացումն ավանդատուների համար կարող է ունենալ դրական ազդեցություն։ Բանկերը կարող են ավելի բարձր տոկոսներ առաջարկել դրամային ավանդների և խնայողական հաշիվների համար, եթե նրանց անհրաժեշտ լինի լրացուցիչ միջոցներ ներգրավել։
Սակայն այստեղ նույնպես փոփոխությունը պարտադիր կամ անհապաղ չէ։ Գործող ժամկետային ավանդի տոկոսը սովորաբար մնում է պայմանագրով սահմանված մակարդակում։ Նոր պայմաններն ավելի հավանական է, որ տարածվեն նոր կամ երկարաձգվող ավանդների վրա։
Իսկ գները կնվազե՞ն
ԿԲ-ի նպատակը գների ընդհանուր մակարդակը նվազեցնելը չէ, այլ դրանց աճի տեմպը վերահսկելը։
Բարձր տոկոսադրույքը վարկավորումը դարձնում է համեմատաբար թանկ, իսկ խնայողությունը՝ ավելի գրավիչ։ Դրա հետևանքով քաղաքացիներն ու բիզնեսները կարող են ավելի քիչ ծախսել կամ ներդնել, պահանջարկը կարող է թուլանալ, իսկ գների աճը՝ դանդաղել։
Այս ազդեցությունը սովորաբար դրսևորվում է ամիսների ընթացքում, ոչ թե որոշման հաջորդ օրը։ Բացի այդ, տոկոսադրույքը չի կարող անմիջապես վերացնել արտաքին գործոններով պայմանավորված թանկացումները, օրինակ՝ էներգակիրների կամ ներմուծվող ապրանքների գների աճը։
Ի՞նչ է որոշումն ասում տնտեսության մասին
ԿԲ-ն որոշումը բացատրում է ներքին պահանջարկի ուժեղացմամբ, արտաքին պահանջարկի ընդլայնմամբ և գնաճային սպասումների աճի վտանգով։ Շինարարության, ծառայությունների, մանրածախ առևտրի և ներմուծման բարձր աճը ցույց է տալիս, որ տնտեսության որոշ հատվածներում պահանջարկը կարող է գերազանցել կայուն առաջարկը։
Միաժամանակ կան հակառակ ուղղությամբ գործող ռիսկեր։ Ռուսաստան արտահանման սահմանափակումները կարող են նվազեցնել արտադրողների եկամուտները և թուլացնել տնտեսական ակտիվությունը։ Այդ անորոշությունների պայմաններում ԿԲ-ն տոկոսադրույքը բարձրացրել է համեմատաբար փոքր՝ 0.25 տոկոսային կետով։
Ի՞նչ պետք է անի քաղաքացին
Գործող վարկ ունեցողը պետք է ստուգի պայմանագրում տոկոսադրույքի տեսակը և վերանայման ժամկետը։ Նոր վարկ վերցնողը պետք է համեմատի մի քանի բանկերի տարեկան փաստացի տոկոսադրույքները և հաշվարկի՝ կկարողանա՞ արդյոք կատարել վճարումները նաև տոկոսադրույքի հնարավոր բարձրացման դեպքում։
Ավանդ բացողը կարող է հետևել բանկերի նոր առաջարկներին, քանի որ դրամային խնայողությունների տոկոսները կարող են աստիճանաբար բարձրանալ։
Այսպիսով՝ ԿԲ-ի որոշումը քաղաքացու վարկը մեկ օրում չի թանկացնում և գները մեկ օրում չի նվազեցնում։ Այն նախ ազդակ է ֆինանսական շուկային, որ Կենտրոնական բանկը պատրաստ է ավելի թանկ փողի միջոցով զսպել պահանջարկն ու գնաճի հետագա արագացումը։
Աղբյուրներ՝ ՀՀ կենտրոնական բանկի պաշտոնական որոշումը, ԿԲ նախագահի պարզաբանումները